Vísir Fréttir Lífið Íþróttir Viðskipti Vefmiðlar
BlogCentral.is Innskráning Nýskráning
Blogo de Kriseir
Aðalvalmynd
amikoj
familio
esperantaj ligiloj
Óðfræði
Þínir flokkar
16.11.2009 11:13:19 / kriseir

Á degi íslenskrar tungu

(Pistlar þessir voru á sínum tíma sendir Þórði Helgasyni sem sá um Málfarsmínútuna í útvarpi rétt fyrir seinustu aldamót). 

Fyrri málfarspistill: 

Íslendingar hafa um aldir farið heldur sparlega með sögnina að elska, notað hana til skjaldhafnar um þá tilfinningu sem þeim hefur búið innst í hjarta. Nú sýnist hún hafa unnið ýmis ný lönd er áður heyrðu til orðalagi eins og hafa mætur eða dálæti á, þykja vænt um, halda upp á, láta sér annt um, vera hrifinn af og þykja skemmtilegt. Svipuð landvinningasögn er einnig hata eins og vísan um Tösu gömlu  frá Búðum sýnir: 

 

           Hún elskar kleinur og kökur 

            hún Karítas gamla frá Búðum      

            en hatar húnvetnskar stökur 

            og hefur andstyggð á snúðum. 


Ætli að hið mikla blæbrigðamál, enska, vaki kannski þarna á bakvið? 

Og miðmyndin að elskast er nú mjög tíðkuð um það er elskendur  njótast: 


Nú elskast menn upp úr skónum 

í ástarbrímanum heita. 

Bæði til sjávar og sveita 

þær samfarir tíðkast með hjónum. 


Þá nota menn nú óspart báðir í stað hvorir tveggja og getur það stundum valdið misskilningi. - Á alþjóðaþingi einu veittu höfðingjar þjóða því athygli að Íslendingar  og Eistur völdust mjög saman í nefndir og ráð og voru samstíga í hverju máli. Þótti leiðtogum annarra þjóða því vissara að hafa þá góða og af því tilefni kvað Emma Bonino: 


Íslendingar með Eistum 

eru í fjölmörgum ráðum. 

Því finnst mér rétt að við freistum 

að fá að vera með báðum.


Gro Harlem Bruntland heyrði vísuna og áttaði sig strax á að svona gæti hún misskilist enda hafði hún lært gammelnorsk í skóla. Hún breytti henni því á þessa lund: 


Íslendingar með Eistum 

oft sinnis ráðin á leggja. 

Því finnst mér rétt að við freistum 

að fá það hjá hvorum tveggja. 


Og var svo lokið þessu gamni. 


   Nú um stundir eru ýmis orð höfð í fleirtölu sem ekki voru það fyrrum Slíkt auðgar málið oft á tíðum og gerir það skemmtilegt. Talað er þá um mörg verð og menn sigra í mörgum keppnum. Um dóttur Tösu gömlu frá Búðum, sem þótti líkjast móður sinni, var eitt sinn ort: 


Mærin er eins og mamma sín, 

myndvirk bæði og fögur. 

Hundrað sníður híalín 

hún með skæri fjögur. 


Hér er híalín komið í fleirtölu og er til mikillar prýði. Þá er mærin eins og manna sín og bendir það vissulega til að höfundur vísunnar sé ungur en eldra fólk flest hefði sagt að hún væri eins og mamma hennar. Orðið skæri er fleirtöluorð og því hefði kannski átt að segja fern skæri. Eða hvað? 


Síðari málfarspistill: 


Á þessum tíma var Gaui litli í miklu megrunarferli og lýsti árangrinum reglulega í sjónvarpi svo landar hans gætu fylgst með kílóatapi hans í beinni útsendingu. 


Arfleifð Gauja litla. 

Á dögunum fór Gaui litli  í Dagsljósi til heilsutæknis vegna göngulags síns sem hann var farinn að óttast að hann hefði „arfleitt frá pabba sínum” eins og hann sagði orðrétt. Ekki taldi heilsutæknirinn þetta „arfleitt göngulag” heldur stafaði það af því að Gaui litli „stigi ekki rétt í framfótinn” eins og hann sagði líka orðrétt. Um þetta orti Tasa gamla frá Búðum: 


Þótt ekki sé um ganginn greitt 

Gauja vini mínum 

arfleitt hefur ekki neitt 

illt frá pabba sínum. 


Og enn kvað Tasa gamla: 


Þótt mörg séu glöpin manna ljót 

mér finnst rétt að 

menn aðeins stigi í fremstan fót

fyrir getnað. 


En Tasa gamla hefur nú alltaf þótt heldur gamaldags í skoðunum. 


Að lokum vil ég aðeins brýna fyrir fólki að forðast óskýrt tal og tvíræðni sem alltaf getur misskilist - nú eða skilist  - þveröfugt við það sem ætlað er. Að slíku varð Gro Harlem Bruntland, forsætisráðherra Noregs, er hún hugðist brýna landa sína svo að þeir greiddu atkvæði sitt með inngöngu þjóðarinnar í Efnahagsbandalag Evrópu. Af því tilefni kvað hún: 


Rofnar fólksins eining eigi, 

okkar hauður dafnar. 

Dofnar Noregs þróttur þeygi, 

þjóðin auði safnar. 


Anne Enger Landstein kaus hins vegar að leggja þveröfuga merkingu í vísuna: 


Safnar auði þjóðin þeygi, 

þróttur Noregs dofnar. 

Dafnar hauður okkar eigi, 

eining fólksins rofnar. 


Og þannig virðist meiri hluti Norðmanna hafa skilið boðskapinn því hann hafnaði aðild að þessum læonsklúbbi álfunnar. Svona málfarsklúður eiga menn náttúrlega ekki að láta sjást eftir sig. Það getur haft alvarlegar afleiðingar. 

   Ekki held ég að Jóhanna Sigurðardóttir sé betra skáld en Gro Harlem Bruntland.


» 1 hafa sagt sína skoðun

27.10.2009 22:37:29 / kriseir

Sjöundi október



Fyrri part dags, þann 7. október, bárust okkur hjónum þær gleðifréttir að fimmtán marka sonarsonur væri borinn í heim úti í Kaupmannahöfn. Þessi ungi sveinn, sonur Steins og Hanne Højgaard Viemose, var 53 sentimetrar á lengd. Þegar Hilmar langafi sveinsins heyrði fréttirnar batt hann nöfn barnabarna sinna í eftirfarandi vísu:

Solveig, Birna Borghildur,
Bjarni líka og Hrafnhildur,
Hildigunnur, Hrappur og
Højgaard litli Dannebrog.

Nokkrum dögum síðar bárust afanum og ömmunni á Íslandi eftirfarandi boð frá Steini  í tölvupósti: 'Jæja, nú er litli kútur búinn að fá nafn. Hann heitir Björn. Þetta var ákveðið því hann var alveg einstaklega loðinn þegar hann fæddist og þar að auki er hann með bjarnareyru. Auk þess er þetta nafn þekkt úr hans föðurætt en hljómar líka vel á dönsku. Það er vonandi að gæfa fylgi nafni og að hann sofi mikið yfir vetrartímann eins og bjarna er háttur.'
Skeytinu fylgdu myndir og er nú ein af fimmta barnabarninu komin inn á myndasafnið.
   Við Sigurborg ætlum að fljúga út til Kaupmannahafnar 7. nóvember til að heimsækja Björn og foreldrana hamingjusömu og erum farin að hlakka mikið til.

» 2 hafa sagt sína skoðun

19.10.2009 00:35:31 / kriseir

Póllandsferð - fjórði hluti


Seinni þingdagar

Þema þingsins í Bjalistok var Zamenhof hodiaux - krei pacan ponton inter popolo eða Zamenhof í dag - að skapa friðarbrú milli þjóða. Og andi meistarans frá Bjalistok sveif vissulega í loftinu og á þinginu var rætt mikið um þær aðstæður sem urðu til þess að Zamenhof bjó til esperanto og aðra þætti sem voru mikilvægir í friðarstarfi hans, svo sem Hilelisma og síðar homaranismann. Þessi umfjöllun varð til þess að ég keypti mér á Libroservo tvær bækur um Zamenhof, Vivo de Zamenhof eftir Edmond Privat og La kasxita vivo de Zamenhof eftir M. Z. Maimon. Bók Privats las ég strax og hafði gaman af enda tök hans á málinu einstök. Privat var sjálfur vel kunnugur Zamenhof og aðdáun hans á honum ósvikin en hann hefði mátt stilla lofsöngnum svolítið í hóf því hástigin geta orkað barnalega á köflum. Þá keypti ég einnig bók um homaranismann eða alheimsborgara stefnu hans. Hún heitir Homaranismo - la interna ideo og er eftir Délio Pereira de Souza - og er ég nú byrjaður að glugga dálítið í hana og líst vel á. 
   Um þema ráðstefnunnar hlustaði ég á eins konar hringborðsumræður sem Humphrey Tonkin og Probal Dasgupta, forseti UEA, tóku meðal annars þátt í. Best man ég úr þeim umræðum þau orð Dasgupta að í raun hefði Zamenhof afhent mönnum esperanto svo þeir gætu síðan þróað það áfram með þeim takmörkunum einum að þeir yrðu að fylgja grundvallarreglum þess, La fundamento. Hann líkti svo þróun þess við vikipedio sem yxi og dafnaði og menn kappkostuðu að orða þar helst allt sem væri hugsað á jörðu. 
   Því miður var ég ekki viðstaddur Belartaj konkursoj en þar vann Nicola Ruggiero fyrstu verðlaun í ljóðasamkeppninni fyrir ljóð sitt de tiu ĉi ĝarden’ narnia. Nicola er rúmlega tvítugur Ítali og hefur undanfarið dvalið á Íslandi og sækir flesta fundi hjá Auxroro, esperantofélagi Reykjavíkur. Hann hlaut einnig önnur verðlaun fyrir ljóðið Esja en það íslenska fjall er honum greinilega hugstætt. Lena Karpunina, ung skáldkona frá Tatsíkistan, vann fyrstu verðlaun í smásagnasamkeppninni fyrir smásögu sem nefnist Ni ne entombigu niajn literaturajn trezorojn (Við skulum ekki grafa bókmenntafjársjóði okkar). 
   Við Sigurborg fórum frá Bjalistok til Varsjár fyrir þingslit og eyddum þar hálfum degi til að skoða borgina. Frá Varsjá tókum við svo lest til Krakár þar sem við höfðum pantað litla íbúð skammt frá gamla bænum. Þar eyddum við þrem dögum í að skoða hina fornu miðborg og það var ekki leiðinlegt. Frá Kraká flugum við svo heim til Íslands aðfararnótt fimmtudagsins 6. ágúst eftir skemmtilega ferð.
  

» 0 hafa sagt sína skoðun

22.09.2009 22:39:50 / kriseir

Póllandsferð - þriðji hluti

Fyrstu þingdagar

Vel fer á því að þetta 94-alþjóðaþing esperantista sé að þessu sinni haldið í Bjalistok, fæðingarborg Zamenhofs, en þar var hann borinn í heim fyrir 150 árum, nánar tiltekið 15. desember 1859. - Þingsetningin fór fram í risastóru tjaldi fyrir framan Politekniska skólann og hófst athöfn um tíuleytið fyrir hádegi á sunnudaginn 27. júlí og stóð fast að tveim tímum. Við setninguna talaði meðal annars borgarstjórinn í Bjalistok og mælti á esperanto og fórst honum það vel. Sonarsonur Zamenhofs, Zaleski Zamenhof, var heiðraður við athöfnina en hann er nú orðinn talsvert við aldur, fæddur 1925. Forseti alþjóðasambandsins (UEA), Probal Dasgupta, setti svo þingið formlega og fulltrúar þjóðlandanna heilsuðu þingi og báru því kveðjur frá samtökum heimalanda sinna eins og venja er. 
   Ekki fór ég á neina fyrirlestra á sunnudeginum en heilsaði upp á nokkra esperantista sem ég kannaðist við og þarna hitti ég meðal annarra skáldkonuna Luizu Carol en eftir hana hefur Hallgrímur Sæmundsson þýtt smásöguna Hefurðu tekið í tomlandíum sem birtist í 57. hefti Tradukistos. Luiza er ættuð úr Rúmeníu en býr nú í Ísrael. Einnig hitti ég þarna Gunnar Gallmo frá Svíþjóð og spjölluðum við dálítið saman. Þá gekk ég í gegnum Libroservo (Bóksöluna). Ekki er þar jafnmikið úrval bóka og í Rotterdam í fyrra enda ekki að vænta þess að hér sé jafnmikið og við bæjardyrnar á höfuðstöðvunum. Mér sýndist að enginn einn höfundur ætti þarna jafnmargar bækur og Baldur Ragnarsson enda er höfundarverk hans á esperanto orðið með ólíkindum mikið að vöxtum og fjölbreytt, bæði hvað varðar frumsamin verk og þýðingar.     
 Á mánudeginum fórum við í frumskógarferðina miklu sem greint var frá í síðasta kafla en fyrir hádegi á þriðjudeginum 28. júlí skoðuðum við okkur um í miðbænum í nágrenni hótelsins. Flest hefur þar nýlegt yfirbragð enda byggingar flestar reistar eftir stríð. Eftir hádegi fór ég á þingið og hlustaði þar meðal annars á fyrirlestur um ofsóknir á hendur Pólverjum og útrýmingu fjölda þeirra í síðari heimsstyrjöldinni. Andrúmsloftið var nokkuð spennt og urðu heitar umræður á eftir, meðal annars talaði þar gyðingur sem misst hafði nær alla ættingja sína í útrýmingarbúðum nasista á stríðsárunum. Fram kom einnig að fjöldi Pólverja hefði lent í gúlaginu sóvéska í stríðslok og eftir það. En Pólverjar hafa líklega orðið fyrir hvað mestu manntjóni Evrópuþjóða í hildarleik stríðins. Heldur þótti mér fyrirlesturinn dapurlegur og umræðurnar á eftir ekki beinlínis upplífgandi. Ógnir stríðsins stóðu manni allt í einu svo nærri. En brátt fóru gleðilegri dagar í hönd sem bíða næstu færslu.

» 0 hafa sagt sína skoðun

24.08.2009 16:41:58 / kriseir

Það er og


 
Já, hrunið það hreinasta skömm er, 
nú háborg vor næstum því slömm er
þar myntkörfublóm
hvert merst undir skóm
og hömmerinn breytist í bömmer.



» 2 hafa sagt sína skoðun

22.08.2009 16:30:56 / kriseir

Póllandsferð - annar hluti


Í evrópskum frumskógi

Mánudaginn 27. júlí héldum við frá þingstaðnum með rútu á leið til Bialowieza-skógar sem nú er þjóðgarður. Er nokkur hluti hans í Póllandi en aðrir hluttar hans í Hvíta-Rússlandi. Skógur þessi er gjarnan nefndur seinasti frumskógur Evrópu. 
   Á leiðinni ókum við gegnum gömul sveitaþorp þar sem hús voru flest lítil timburhús í gömlum stíl og bar stærð þeirra og gluggaskraut og gluggahlerar vitni um efnahag eigendanna. Undir vegg voru víða bekkir til að sitja á og sagði leiðsögumaður okkar að þar hefði gamla fólkið gjarnan setið og fengið til sín gesti úr öðrum húsum og hefðu menn svo skipst á helstu tíðindum. Er svæði þetta gjarnan nefnt Land hinna opnu (eða sýnilegu) gluggahlera. Rútuferðinni lauk eftir um það bil tvo tíma í Hajnówka, þorpi í skógarjaðrinum. Þaðan fórum við í gegnum frumskóginn með lítilli lest og voru vagnar hennar flestir opnir og gaman að líða í henni gegnum skógarkyrðina. Í skóginum eru bæði barrtré og lauftré og standa þétt. Eru stofnar þeirra því yfirleitt grannir nema stofnar gamalla eikartrjáa sem orðið geta mörg hundruð ára. Þar sem skógurinn er ósnortinn af mannshöndinni má alls staðar sjá í sverðinum dauð og rotnandi tré, fúla vatnspolla og mýrarvilpur en jafnframt nýja vaxtarsprota og iðandi líf skorkvikinda. Eina spendýrið sem við sáum á leið okkar gegnum skóginn var íkorni en þar munu þó hafast við um fjórtán tegundir spendýra og þar á meðal Evrópu-vísundar, sem lifa þar villtir á einstöku verndarsvæðum.
   Eftir að hafa ekið gegnum skóginn komum við að náttúrugarðinum í Topilo, þar sem sjá mátti spendýr þau sem í skóginum lifa innan girðinga nema gaupuna sem var höfð í stóru rammgerðu búri. Þarna voru Evrópu-vísundarnir, mikilúðlegar skepnur, einkum tarfarnir. Síðustu villtu Evrópu-vísundarnir voru drepnir í þessum síðasta frumskógi Evróðu árið 1921 og var þá tegundin aldauða nema fáeinar skepnur í dýragörðum hingað og þangað. Þangað voru svo sótt nokkur dýr og flutt aftur í Bialowieza-skóg sem nú er eini staðurinn þar sem þetta stærsta spendýr Evrópu finnst nú villt en áður var það dreift um mestalla álfuna. Evrópu-vísundurinn er skildur úruxanum sem var ennþá stærri og átti einnig sitt kjörlendi í Evrópu. Úruxinn er nú aldauða og mun sá síðasti hafa fallið í pólskum skógi árið 1627. 
   Ferðin aftur til Bjalistok tók upp undir tvo tíma og vorum við ansi þreytt eftir hana. Fórum heim á hótel og létum líða úr okkur og fengum okkur svo kvöldverð á veitingahúsi einu nálægt þar sem heitir Hókus Pókus. Er nafnið í stíl við ferðalag dagsins sem var eins konar hókus pókus ferð frá nútíðar borgarlífi til horfinna skóga Miðevrópu. Og þótt vissulega væri þetta sumarferð minnti hún mig samt á vetrarljóð eftir esperantoskáldið William Auld sem í kvæði sínu Nóvember bræðir saman öld bílanna og tíma hinna horfnu úruxa:

Gráklæddur morgunn blæs í bláar hendur,
bílar syfjaðir gegnum þorpið skríða,
höfuð sitt vefur hörðum vetrarkvíða,
hrækir á alla von - úr myrkri sendur.

Líkt beinagrindum hanga af himins skörum
hvítföl trén  - en þrestir um garðinn spranga -
sem hempuklæddir prestar prúðir ganga;
ég púa á hélugluggann mjúkum vörum.

Ísöld rennur, okkur vegina banna
úruxar fornir, hjarnið sjálft að kólna.
Skelfumst við tröll í skímu daufra sólna,
skerum upp herör, drepum næstu granna.

         (Sjá La Tradukisto, numero tridek, p. 31)

   Og sumt það sem gerðist á þinginu minnti mig líka á að ótti frummannsins við ókunna granna og skuggaleg tröll lifir enn með okkur nútímamönnum eins og fram kemur í síðasta erindi kvæðisins. En meira um það síðar. 

» 0 hafa sagt sína skoðun

17.08.2009 21:32:10 / kriseir

Póllandsferð


Fyrsti hluti


Föstudaginn 24. júlí flugum við Sigurborg til Varsjár í Póllandi. Ætluðum við fyrst að dvelja vikutíma í Bjalistok, þar sem nú fer fram 94. alþjóðaþing esperantista. Er það í fyrsta skipti sem slíkt höfuðþing er haldið í fæðingarborg Zamenhofs, höfundar esperantos. Síðan var ferð okkar heitið til Kraká þar sem við gerðum ráð fyrir að eyða nokkrum dögum í að skoða þá fornfrægu borg. Sigurborg keypti í fróðleiksnesti enska ferðabók og danskan bækling um Pólland en ég einsetti mér í þrjósku minni að láta sem mest reyna á hvaða upplýsingar ég gæti fengið um land og þjóð á esperanto. Ég fékk mér því að láni í Bókasafni esperantista á Skólavörðustíg 6b bók sem nefnist á esperanto Pollando, rúmar 140 síður, með litmyndum og kortum frá Póllandi, auk þess sem þar er í stuttu máli rakin saga þeirra staða sem fyrir koma á myndunum. Bókin er gefin út af Orbis, elstu ferðaskrifstofu Póllands, og hefur vafalaust komið út á mörgum tungumálum. Auk þess prentaði ég út af esperanto Vikipedio helstu upplýsingar um Varsjá, Bjalistok og Kraká. Upplýsingar um Varsjá og Kraká voru æði rýrar í roðinu en um Bjalistok fékk ég heilmiklar upplýsingar sem samsvöruðu sæmilegum ferðamannabæklingi. Má vera að þar hafi vikipediistar pólskir fært inn ýmsam fróðleik vegna esperantoþingsins. Þá keypti ég rúmlega 60 síðna bækling á esperanto um Kraká á Libreservo (bóksölunni á esperantoþinginu) í Bjalistok. Hann heitir Krakovo og lýsir gamla borgarhlutanum prýðilega bæði í máli og myndum. Það má því segja að esperantolesmálið hafi að mestu dugað mér nema í Varsjá en þar eyddum við reyndar aðeins tveim dagpörtum.
   Við komum seinnipart dags til Varsjár og fórum beint af flugvellinum á Hotel metropol þar sem við gistum um nóttina. Svolítið gengum við um götur borgarinnar daginn eftir en tókum síðan lestina til Bjalistok um hádegið. Segja má að í Varsjá sé vagga esperantohreyfingarinnar. Þar eyddi Zamenhof mestum hluta ævinnar eftir tólf ára aldur og bjó lengst af í húsi númer 9 við Dzika-stræti og þar er nú minningartafla um hann. Síðustu æviárunum eyddi í íbúð við Królewska-stræti 41 og þar dó hann 14. apríl 1917. Í Varsjá bjuggu líka aðrir frumkvöðlar hreyfingarinnar eins og Grabowski, Kabe og Leo Belmont. Ekki gafst neinn tími til að litast um á slóðum Zamenhofs enda þar ekkert eins og áður var því í seinni heimsstyrjöldinni var gyðingahverfið, þar sem hann bjó, gjörsamlega jafnað við jörðu.
   Varsjá fór einna verst evrópskra borga út úr heimsstyrjöldinni síðari en Þjóðverjar lögðu mikinn hluta hennar í rúst áður en þeir hopuðu úr henni fyrir rauða hernum á haustdögum 1944. Var fjöldi íbúa borgarinnar tekinn af lífi og Gyðingum nær því útrýmt. Börn Zamenhofs þrjú, Adam, Zofia og Lidja, bjuggu þá í borginni og voru þau öll drepin af Þjóðverjum. Adam, sem var læknir, var skotinn 29. janúar 1940 en systurnar, voru fluttar úr gettóinu í Varsjá til Treblinka 1942 og átti hvorug þeirra þaðan afturkvæmt. Kona Adams og sonur komust lífs af úr ógnum þessum. Sonurinn, L. C. Zaleski-Zamenhof, var á þinginu í Bjalistok og var hann sérstaklega heiðraður við setningu þess. 
   Miðborg Varsjár hefur verið byggð upp aftur eftir nákvæmum teikningum og myndum sem til voru af byggingum hennar frá því fyrir stríð. Væri betur að Íslendingar sýndu ýmsum sinna horfnu bygginga slíka ræktarsemi. 
   Í Bjalistok dvöldum við á Hotel Golebiewski, rúmlega klukkutíma gang frá þingstaðnum. Um leið og við skráðum okkur inn á þingið keyptum við heilsdagsferð á mánudag um Bialowieza-þjóðgarðinn og fjallar næsti pistill um það ferðalag.

» 0 hafa sagt sína skoðun

29.07.2009 09:12:27 / kriseir

Saluton el Bjalistoko

Bondeziroj el Bjalistok'
belsonas tie la forta vok',
inter popoloj estas pont'
Esperanto kaj paca font'.

Saluton al cxiuj legantoj el la 94-a Universala Kongreso de Esperanto en naskigxurbo de Zamenhof.

» 0 hafa sagt sína skoðun

21.04.2009 16:18:55 / kriseir

Helgi


Brúðurin í turninum

Grænt, grænt
   er grasið hjá ánni;
djúp, djúp
   um dalinn hún líður.
Hrygg, hrygg
   er hún sem við gluggann
hátt, hátt
   í turninum bíður.
Hvít, hvít
   er höndin, sem strýkur
hægt, hægt
   um döggvaðar rúður.
Ungmær dansaði forðum við fríðan
farandriddara, varð hans brúður.
Sæng hans er auð - síðan.

 Þannig þýðir Helgi Hálfdanarson ljóð eftir gamalt óþekkt kínverskt skáld og færir okkur hér í höfum norður töfrafullan seið úr landi drekans. Og svo hefur því verið farið um langan aldur að Helgi hefur fært Íslendingum á sinni tungu ýmislegt af því sem fegurst hefur verið ort með öðrum þjóðum. Kínversk ljóð komu út 1973 og þykir mér sú bók einhver jafnbesta ljóðabók aldarinnar ásamt Úr landsuðri eftir Jón Helgason (2. útgáfu) og ljóðabókum Snorra Hjartarsonar (Kvæði og Á Gnitaheiði). Segja má þó að Kínversku ljóðin séu fjölbreyttari enda við því að búast þar sem undir eru margar aldir af kínverskri ljóðlist. Kvæðin eru ort undir fjölbreyttum bragarháttum sem skáldið fer með af slíkri listfengi að stundum tekur lesandi valla eftir ríminu væri ljóðið ekki línuskipt samkvæmt því. Þannig er því til dæmis farið í ljóðinu Einn að drykkju eftir Lí Pó:

Með vín á könnu einn ég uni mér
innan um blóm. Og þarna er máninn glaður
á svip; ég skenki á skál til hans. Og hér
er skugginn minn; hann verður þriðji maður.
En máninn hefur varla meira vit
á víni en skugginn. Hitt er önur saga
að gamlir vinir gjarna sýna lit
á góðvild, þessa hinztu sumardaga.
Ég syng, og máninn hlær; ég hoppa af kæti,
og hrösull skugginn kann sér ekki læti;
þeir teljast mínir tryggu förunautar,
og þó – ef ég verð fullur, flýja þeir!
Hvar finn ég vinatryggð sem aldrei deyr?
Ég renni augum upp til vetrarbrautar.

Þessar ljóðaþýðingar Helga ná yfir giska langan tíma allt frá Vísu bóndans frá því um 2300 fyrir Krist sem lætur hverjum degi nægja sína þjáningu í dagsins önn og „hirðir ekki um keisarans hefðarstand“ til ljóða 18. aldar skáldsins Jann Mei sem svo kveður um vorið:

Ég var á gangi um garðinn, þegar ég sá
hvar gullin sjafnarlilja í blóma stóð!
Með hvaða boðum barst henni fregn svo góð, 
að býflugurnar væru komnar á stjá?

Í erindum þessara tveggja skálda frá ólíkum tímum kemur vel fram hin næma náttúruskynjun sem er svo áberandi í kínverskri ljóðlist. Og það eru einmitt hinar fíngerðu náttúrumyndir sem öðru fremur valda hughrifum þeim sem ljóðin vekja hjá lesandanum, hvort heldur það er gleði, tregi eða heimþrá:

Ó þú, sem hefur ættbyggð okkar flúið, 
áttirðu leið um gamla kotið mitt? 
Var aldintréð,  sem óx við gluggann, búið 
að opna fyrsta náttsvala blómið sitt? 

Þannig kveður Vang Vei (699–759) í stefi sem nefnt er Fréttir að heiman. Og ástmögur kínverskrar ljóðlistar, áður nefndur Lí Pó (705–762), bindur mynd árstíðanna fjögurra í örfáar línur þar sem land og ljóð renna í lokin saman í eitt: 

Á vori gægist gróðurnál úr jörð,
   uns grösin landið hylja.
Í sumarblænum vaggar sér í værð
   hvít vatnalilja.
Með haustsins kuli leggur ilm úr lyngi,
   laufið er gult og rautt.
Mjúk vetrarmjöllin lætur ljóð sitt hrynja
   á landið autt.

Annað skáld, Tú Fú (712–770), góðvinur Lí Pó, yrkir um útlegðina, endurfundi og bölvun stríðsins sem og fleiri skáld þessarar bókar. En fordæming á stríði og lofsöngur um frið og óbrotið líf í skauti náttúrunnar eru þau yrkisefni sem virðast standa hinum fornu kínversku skáldum næst hjarta. Og skáldskap þeirra hefur Helgi Hálfdanarson kynnt okkur undir fjölmörgum háttum, sumum nýjum og ferskum, sem bera með sér margslungna töfra austan úr Kínaveldi. Þannig er því til dæmis farið með Blómið rauða eftir Lí Pó sem þó að nokkru hefur svip af Mjallhvítarmyndinni sem Vesturlandabúar þekkja svo vel:

Ég sat við gluggann og saumaði hvíta rós
í silki, nálin stakk mig í fingurgóm,
og rósin hvíta í ramma mínum var orðin
   rautt blóm.

Og ég fór að hugsa um hann sem var farinn burt
í herferð langa, mér fannst honum blæða sár,
og tregi fyllti minn huga, mér hrundu af augum
   heit tár.

Þá þóttist ég kenna hófadyn gæðings hans
á heimleið; ó hve glöð ég á fætur spratt! –
nei, enginn! Þetta var aðeins mitt hjarta sem barðist
   of hratt.

Ég settist aftur við sama gluggann og fyr;
ég sauma þögul nú eins og áður mitt lín;
á rósinni ljóma sem titrandi tærar daggir
   tár mín.


Já, slíkur töframaður var Helgi Hálfdanarson.

 

» 1 hafa sagt sína skoðun

07.03.2009 11:13:06 / kriseir

Krosseignatengsl


Það er margt starfið!

Bankastjórinn bak við gler
baslar önnum kafinn
við að lána sjálfum sér
sem er skuldum vafinn.

Með krosseign mun átt við eign sem verður mönnum þungur kross að bera þegar kemur að skuldadögum í hinum æðri viðskiptum.


» 2 hafa sagt sína skoðun

13.01.2009 23:58:25 / kriseir

Gleðilegur gamlársdagur

Það bar til á gamlársdag að þeim Kolfinnu Ýr Ingólfsdóttur og Eiríki Kristjánssyni á Reykhólum fæddist átján marka dóttir og eru þær Reykhólasystur, sonardætur mínar, nú orðnar þrjár eins og sjá má á nýjum myndum hér á síðunni. Líkt og systur hennar var hún þegar komin með talsvert hár við fæðingu eins og fimmta mynd í myndasafni sýnir og vísa sú er faðir hennar sendi mér á smessi eftir að hún var í heiminn borin.

Fædd er dama sterk og stór,
státar af miklu hári.
Farðu því og fá þér bjór
og fagnaðu nýju ári.

Reykhólafjölskyldan hélt þegar vestur til síns heima 5. janúar eftir viðburðarík jól í höfuðstaðnum. Og hyggjumst við Sigurborg heimsækja hana þangað við fyrstu hentugleika.

» 6 hafa sagt sína skoðun

09.12.2008 12:41:08 / kriseir

Eitt smákvæði um hólma

Norður í Dumbshafi er dálítill hólmi, fjöllum settur og jöklum. Þar eru og veiðivötn og „fiskar vaka þar í öllum ám“. Hólmi þessi byggðist fyrir um það bil 1100 árum af norrænum víkingum og þrælum af keltnesku bergi sem víkingar gripu með sér á leiðinni norður til að létta sér störfin í nýjum heimkynnum. Hefur síðan togast á með innbyggjurum þessa hólma víkingseðlið og þrælslundin. Þrælslundin og seiglan hafa jafnan ráðið mestu þegar hart hefur verið í ári og þörf var þolgæðis en víkingslundin blossað upp í góðæri þegar sól skein í heiði og byr gaf til fjarlægra stranda. Smákvæði það sem hér fer á eftir er ort við lok eins slíks góðæris þar sem víkingslundin hefur gripið nokkra helstu syni þessa hólma.



 1.  Skein yfir hólma glatt á gróðavegi

gullfagur röðull lýsti fjallatind,

háreistir bankar heilsa nýjum degi,

 2.  óskabörn þjóðar, auðsins bjarta mynd, 

einkavædd svo að frelsishetjur frægar

fái sinn þorsta slökkt í gróðans lind.

 3.  Við fjörur lóa úthafsöldur hægar,

álverin rísa glæst við dal og strendur,

á ystu miðum veiðivonir nægar.

4. En handan ála heilla nýjar lendur,

hafbúnir knerrir toga í festarbönd,

víkingar bíta í bláar skjaldarrendur.

5. Þeim blá og göfug vísar föðurhönd

útrásar til svo eflist þjóðar hagur

og æskan vinni ný og frjórri lönd.

6. Svo uppreis gróðans sanni dýrðardagur

þar Davíð réði og frjálshyggjunnar trú

og Hólmsteinskunnar sunginn sældarbragur:

7. „Þótt víst sé talsvert betra undir bú

á strönd sem áður örbirg þjóð vor hjarði

til auðlegðar skal stefnan tekin nú.

8. Ef fé án hirðis finnst í þjóðar garði

vér fáum það í hendur þeim sem kann

það fara með og mútur aldrei sparði

9. því eigingirnin okkar betri mann

eflaust mun vekja og bæta hagsæld þjóðar.“

– Í sælli trú þann sannleik margur fann.

10. Vor hólminn sæll þér hlífi vættir góðar

er hleypa sínum drekum yfir haf

nýfrjálsir garpar, glampa kesjur rjóðar.

11. Og fjöllin þín með gullið geislatraf,

glampandi fögur, kringd af sjónum bláa,

þau vona að ekki keyrist þeir í kaf

12. þá kreppist sjór og brotnar aldan háa

en snúi heim með orðstír, fremd og fé

svo falli dýrðarljómi á hólmann smáa.

13. Svo dró þá enginn drengur sig í hlé

sem dýrðir nýfrjálshyggju vildi kanna,

með barna vorra sjóð um borð hann sté.

14. Sá fyrstur leysti festar dýrðarmanna

og færði Bónus stoltur voru landi

í rústir lagði búðir góðra granna.

15. Og annar sem hér fór með brugðnum brandi,

bjórdrukkinn eftir gerska ævintýrið,

hafskipi fornu sigldi að okkar sandi.

16. Ístryggði margan Englending – við stýrið

öruggur jafnan – vann sín hryðjuverk;

í Gordon Brown hann vakti villidýrið.

17. Kaupþingi réði kröftug hönd og sterk

þótt kjör sín engir þar við neglur skæru

ábyrgðarstörf sem unnu gríðarmerk.

18. Samvinnumenn þótt áður ýmsir væru

af sér nú struku þennan smánarblett.

Sá mun ei lengur sverta þeirra æru.

19. Sér aðrir höfðu æðra takmark sett,

þeir undu best á loftsins sigurbrautum,

hófu sig yfir landsins lágu stétt.

20. Sjá mátti fara hátt með himinskautum

Hannes – ei getur nokkurn frægri síðan

sem djarfar flaug af auðvalds astronautum.

21. Síðast skal nefna manninn, frækinn, fríðan,

forseta vorn, sem kynnti langa daga

útrásargarpa út um heiminn víðan.

22. En þeir sem undu enn við frónska haga,

auðnarleg fjöll og gróðursnauðan mel,

af þeim fer, vinur – sáralítil saga.




En kappar þeir, sem heldur vildu hel

hreppa en græða land á köldum ströndum,

víst féllu skjótt er klókust kreppuvél

klófesti þá og reyrði heljarböndum.

Er bankar hrundu börðust þó svo vel

að bjuggu fjötur sínum eigin löndum.

Í atgangi þeim eins og hlöðukálfur

stóð arkitektinn mikli, Davíð sjálfur.


Nú fjöllin þín með gullið geislatraf,

glampandi fögur, kringd af sjónum gráa,

oss vernda svo vér keyrumst ei í kaf

þó kreppist sjór og brotni aldan háa

og við oss blasi veglaust skuldahaf

þar váleg rís úr djúpi höndin bláa.

En skyldi hlífa hulinn verndarkraftur

hólmanum þó að Davíð sneri aftur? 



» 7 hafa sagt sína skoðun

20.10.2008 22:13:26 / kriseir

Ábyrgð

Einhvern tímann orti Piet Hein:

Ábyrgð var
mjög erfið sögð
enda að fullu
niður lögð.
   (þýðing Helga Hálfdanarsonar)

Og mikið kemur það sér nú vel um þessar mundir að búið skuli að leggja niður ábyrgðina. Hefði svo ekki verið hefðu einhverjir kannski farið að kenna stjórnendum banka og útrásarvíkingum um afleitt ástand í íslensku hagkerfi. En slíkt væri auðvitað hin mesta fásinna. Þeirra hlutverk var að fara í víking og afla sjálfum sér frægðar og frama og gera vel við vopnabræður sína. Auðvitað skilja víkingar eftir sviðna jörð. Þannig hefur það verið um aldir og strandhöggin koma náttúrlega alltaf svolítið illa við suma.
   Og gamaldags ábyrgðarsinnar hefðu líka átt það til að skella skuldinni á þá höfðingja landsins sem fengu sínum vösku sonum fley og fagrar árar til víkingaferða sinna, seldu þeim í hendur sjóði lands og þjóðar til að slá um sig með í útrásarferðum og varpa þannig ljóma á ættjörðina vítt um heimsins álfur.
   Og enn aðrir ábyrgðarsinnar, ennþá forneskjulegri í hugsun, teldu líklega sök og ábyrgð þjóðarinnar sjálfrar mesta fyrir að efla slíka menn til höfðingja. Og það er reyndar trúa mín að þjóðin muni axla nokkra ábyrgð eins og hún hefur gert um aldir. Ég hygg að hún eigi eftir að skrifa ódauðlegar bækur um ferðir úrásarvíkinga sinna sem varpa muni aftur ljósi frægðarinnar á hetjur vorar engu síður en þá Ólaf pá, Jón helga og Hreiðar heimska til forna. Og um höfðingja landsins muni hún yrkja lof sem í engu standi að baki Davíðssálmum hinum fornu að orðsnilld og speki.

Bonan novan epokon.

» 2 hafa sagt sína skoðun

06.10.2008 00:00:01 / kriseir

La sesa kongrestago

Merkredo la 23-a de julio.
Vetero tre bona kaj sunrica.
Hodiau estas ekskursa tago. Mi kaj Loftur ne ekskursis sed piediris en proksimeco de la kongresejo, eniris interretan kafejon kaj tie mi sendis retpoŝton al Sigurborg. Post tio ni iris al la Euro-masto kaj supreniris al ĝia pinto. La masto estas tre alta kun ege bona panoramo super la platan Roterdamon. Post nia supreniro al la masto ni iris direkten al la centro kaj baldau disiĝis. Loftur iris renkonti siajn bahajajn kolegojn sed mi iris al la kongresejo. La halo de la hotelo preskau estis malplena da homoj tiel ke mi eniris proksiman retejon kaj rigardis mian retpoŝton kaj sendis mesaĝon al Sigurborg. Kiam mi venis el la retejo mi renkontis iun Nederlandan esperantiston kaj trinkis du bierojn kun li ekstere de iu kafejo. Li inter alie diris al mi ke li jam emeretiĝis, nur 59-jara, kaj pro tio mi verŝajne iomete envivis lin. Post sufice longa babilado ni disiĝis kaj mi iris al mia hotelo kaj baldau Loftur tie ankau aperis.
 
Bonan nokton

Í tilefni hinnar nýstofnuðu heimskreppu læt ég fljóta hér eitt lítið sveitasæluljóð eftir Bellman (1740-1795), hvers andi liggur víðsfjarri búksorgum hlutafjáreigenda.


Haga-fiðrildið

eftir Bellman (1740-1795)

Enfrid Malmgren þýddi þrjú erindi Haga-fiðrildisins á esperanto og fara þau hér á eftir í íslenskri þýðingu úr 35. hefti La Tradukisto.

 

Flögrar um í súld og sólu

silfrað Haga-fiðrildið.

Á sér bú á blárri fjólu,

blómaskrúðið unir við.

Alast börnin úti í flóa,

ung og smá við sólarljós.

Leikur gola um grund og móa,

glitrar sérhver vorsins rós.

 

Haginn grænn, hér getur líta

glæðast hverja vorsins þrá,

söngvaglaða svaninn hvíta

synda um vötnin fagurblá.

Spegla sig í ljósum lindum

linditré við flóðsins mörk.

Heyra má sem hvin í vindum,

heggur öxin furu og björk.

 

Vatnadís í vorsins glaumi

vekur Brunnsvík horns með þyt,

ærslast fram með flugastraumi

fossarnir með björtum lit.

Folald glatt á góðum degi

grípur sprett um skógarsvörð.

Bóndi sæll á sólarvegi

sendir bros um Hagans jörð.


» 0 hafa sagt sína skoðun

21.09.2008 12:00:42 / kriseir

La kvina kongrestago

Mardo la 22-a de julio.
Iomete pluvetis.
Mi kaj Loftur post matenmangxo piediris al la kongresejo. Tie mi auskultis prelegon pri Erasmus de Roterdamo kaj liaj verkoj. La prelego faris Vera Barandovská - Frank, eminenta preleganto, kiu tre lerte uzis la datateknikon por pli klarigi sian paroladon.
   Mi ankau komencis auskulti Akademion de esperanto malfermita. La demandoj estis tre tedaj kaj tio ankau estis la respondoj. - Mi ankau rondiris en Libroservo kaj inter alie tie aĉetis libron de MIyamoto Masao, Invit' al japanesko, originala poezio esperantlingva sed en klasikaj japanaj versformoj. Tiun libron mi antauĝojas foliumi kaj tralegi.
   Mi kaj Loftur kune piediris al nia hotelo kaj ne partoprenis en la bankedo.


Óheppni mín í ástum
(Ný skopstæling í klassískum stíl eftir kínverska
skáldið Lusin (Sjú Shújen) (1881–1936).
Hundgömul þýðing úr La Tradukisto) 

Ástin mín býr í bröttum hlíðum fjalla,
ég brotist ei get um slíka hamrastalla.
Ráðlaus og grátinn klíf þar klungurhjalla.
Mér gaf hún klút með skrauti ljósra lita.
Og aftur henni uglu gaf ég svarta.
Hún óð af reiði frá mér sneri hjarta.
Ég ástæðuna aldrei fékk að vita.

Ástin mín býr í búð við Kaupmangsstræti,
þar bannar mér veginn fólksins þys og læti.
Í mergðinni græt ég einn á faraldsfæti.
Mér gaf hún mynd af prúðu dúfupari.
Ég sendi aftur sælgæti að narta.
Hún særð og reið þá frá mér sneri hjarta.
En hvers vegna? Ég kalla eftir svari.

Ástin mín býr hjá fljótsins stríða straumi,
ég stöðvast hlýt í vatnsins iðuflaumi.
Ráðlaus og hryggur drukkna í eigin draumi.
Mér gaf hún keðju af gulli fagurlita.
Ég asperín sendi yfir fljótið bjarta.
Hún óð af reiði frá mér sneri hjarta.
Ég ástæðuna aldrei fékk að vita.

Ástin mín býr í höll sem hefðarpíkur,
til hennar þarf bíl, mér veittist aldrei slíkur.
Mitt hár ég reyti heimskum þursi líkur.
Hún gaf mér rós, svo fögur ástinn enn var.
Ég sendi höggorm, silfursnákinn smarta.
Hún særð og reið þá frá mér sneri hjarta.
En hvers vegna – já hver er skýring hennar?

» 0 hafa sagt sína skoðun

Síður: 1 2 3 ... 7
Heimsóknir
Í dag:  32  Alls: 38468
Dagsetning
9. febrúar 2010
Gamalt blogg
Gamalt blogg