Brúðurin í turninum
Grænt, grænt
er grasið hjá ánni;
djúp, djúp
um dalinn hún líður.
Hrygg, hrygg
er hún sem við gluggann
hátt, hátt
í turninum bíður.
Hvít, hvít
er höndin, sem strýkur
hægt, hægt
um döggvaðar rúður.
Ungmær dansaði forðum við fríðan
farandriddara, varð hans brúður.
Sæng hans er auð - síðan.
Þannig þýðir Helgi Hálfdanarson ljóð eftir gamalt óþekkt kínverskt skáld og færir okkur hér í höfum norður töfrafullan seið úr landi drekans. Og svo hefur því verið farið um langan aldur að Helgi hefur fært Íslendingum á sinni tungu ýmislegt af því sem fegurst hefur verið ort með öðrum þjóðum. Kínversk ljóð komu út 1973 og þykir mér sú bók einhver jafnbesta ljóðabók aldarinnar ásamt Úr landsuðri eftir Jón Helgason (2. útgáfu) og ljóðabókum Snorra Hjartarsonar (Kvæði og Á Gnitaheiði). Segja má þó að Kínversku ljóðin séu fjölbreyttari enda við því að búast þar sem undir eru margar aldir af kínverskri ljóðlist. Kvæðin eru ort undir fjölbreyttum bragarháttum sem skáldið fer með af slíkri listfengi að stundum tekur lesandi valla eftir ríminu væri ljóðið ekki línuskipt samkvæmt því. Þannig er því til dæmis farið í ljóðinu Einn að drykkju eftir Lí Pó:
Með vín á könnu einn ég uni mér
innan um blóm. Og þarna er máninn glaður
á svip; ég skenki á skál til hans. Og hér
er skugginn minn; hann verður þriðji maður.
En máninn hefur varla meira vit
á víni en skugginn. Hitt er önur saga
að gamlir vinir gjarna sýna lit
á góðvild, þessa hinztu sumardaga.
Ég syng, og máninn hlær; ég hoppa af kæti,
og hrösull skugginn kann sér ekki læti;
þeir teljast mínir tryggu förunautar,
og þó – ef ég verð fullur, flýja þeir!
Hvar finn ég vinatryggð sem aldrei deyr?
Ég renni augum upp til vetrarbrautar.
Þessar ljóðaþýðingar Helga ná yfir giska langan tíma allt frá Vísu bóndans frá því um 2300 fyrir Krist sem lætur hverjum degi nægja sína þjáningu í dagsins önn og „hirðir ekki um keisarans hefðarstand“ til ljóða 18. aldar skáldsins Jann Mei sem svo kveður um vorið:
Ég var á gangi um garðinn, þegar ég sá
hvar gullin sjafnarlilja í blóma stóð!
Með hvaða boðum barst henni fregn svo góð,
að býflugurnar væru komnar á stjá?
Í erindum þessara tveggja skálda frá ólíkum tímum kemur vel fram hin næma náttúruskynjun sem er svo áberandi í kínverskri ljóðlist. Og það eru einmitt hinar fíngerðu náttúrumyndir sem öðru fremur valda hughrifum þeim sem ljóðin vekja hjá lesandanum, hvort heldur það er gleði, tregi eða heimþrá:
Ó þú, sem hefur ættbyggð okkar flúið,
áttirðu leið um gamla kotið mitt?
Var aldintréð, sem óx við gluggann, búið
að opna fyrsta náttsvala blómið sitt?
Þannig kveður Vang Vei (699–759) í stefi sem nefnt er Fréttir að heiman. Og ástmögur kínverskrar ljóðlistar, áður nefndur Lí Pó (705–762), bindur mynd árstíðanna fjögurra í örfáar línur þar sem land og ljóð renna í lokin saman í eitt:
Á vori gægist gróðurnál úr jörð,
uns grösin landið hylja.
Í sumarblænum vaggar sér í værð
hvít vatnalilja.
Með haustsins kuli leggur ilm úr lyngi,
laufið er gult og rautt.
Mjúk vetrarmjöllin lætur ljóð sitt hrynja
á landið autt.
Annað skáld, Tú Fú (712–770), góðvinur Lí Pó, yrkir um útlegðina, endurfundi og bölvun stríðsins sem og fleiri skáld þessarar bókar. En fordæming á stríði og lofsöngur um frið og óbrotið líf í skauti náttúrunnar eru þau yrkisefni sem virðast standa hinum fornu kínversku skáldum næst hjarta. Og skáldskap þeirra hefur Helgi Hálfdanarson kynnt okkur undir fjölmörgum háttum, sumum nýjum og ferskum, sem bera með sér margslungna töfra austan úr Kínaveldi. Þannig er því til dæmis farið með Blómið rauða eftir Lí Pó sem þó að nokkru hefur svip af Mjallhvítarmyndinni sem Vesturlandabúar þekkja svo vel:
Ég sat við gluggann og saumaði hvíta rós
í silki, nálin stakk mig í fingurgóm,
og rósin hvíta í ramma mínum var orðin
rautt blóm.
Og ég fór að hugsa um hann sem var farinn burt
í herferð langa, mér fannst honum blæða sár,
og tregi fyllti minn huga, mér hrundu af augum
heit tár.
Þá þóttist ég kenna hófadyn gæðings hans
á heimleið; ó hve glöð ég á fætur spratt! –
nei, enginn! Þetta var aðeins mitt hjarta sem barðist
of hratt.
Ég settist aftur við sama gluggann og fyr;
ég sauma þögul nú eins og áður mitt lín;
á rósinni ljóma sem titrandi tærar daggir
tár mín.
Já, slíkur töframaður var Helgi Hálfdanarson.